Lea-Artibai eta Mutriku

Lokalean daude Mikel eta Ane. Zapatu iluntzea. «Asper-asper eginda nago, Mikel.Goazen zerbait egitera edo norabait. Joango al gara taberna batera zerbait hartzera?». «Bai zera!», diotso Mikelek. «Goiz da oraindik. Inor ez da ibiliko kalean, eta gainera, zer nahi duzu ba, gauerdirako dirurik gabe egotea? Oraintxe datoz besteak. Litro batzuk erosi eta hauek edan ostean irtengo gara».

Portuan daude Pilar eta Miren. Zapatu goiza: «A ze nekea! ederra dago arrain pila gaurkoan!». «Ea horrenbeste mutil dabilen bihar erromerian!». Barre egiten dute biek. «Amak baiezkoa eman dit, baina aitak garbi utzi dit oraingoan afaltzera ez banaiz ailegatzen, belarriak moztuko dizkidala». «Lasai neska, neu ere berdin nago eta. Baltseo batzuk dantzatu, mutil gazte lirain batzuk ezagutu eta amaren legatza jateko etxean egongo zara».

Asko aldatu dira garaiak, eta eurekin batera baita parrandak ere. Atzean geratu dira domeka arratsaldeetan herriko plazetan ospatzen ziren erromeria alaiak, hainbeste bikote batzen zituztenak eta askorentzako lan ordu gogorretan aurrera jarraitzeko motibazio zirenak. Frankismo garai ilunetan, soinujotzaile baten doinu gozoen pean aurkitu zuten Lea-Artibai eta Mutrikuko aiton-amona askok euren parrandak botatzeko aukera. Bertoko herrietako plazek erromeria horietako ugari ezagutu zituzten; bertan herriko mutil zein neska gazte askok beste neska-mutilen gerria lehen aldiz laztantzearen zirrara sentitu zuten; lehen amodioaren begirada lotsatien, lehen dantza eskatzearen urduritasunen, lehen musuaren lurrikararen lekukoak dira.

Neska eta mutilen harremanen gora-behera horren lekuko dugu erromeria batzuetan ematen zen pegatina-ren kontua. Erromeria horietan parte hartu ahal izateko, pegatina bat erosi behar izaten zuten gizonezkoek, eta horregaz jasotzen zen dirua soinujotzailearentzako izaten zen. Pegatina horrek bistaz jota zuen neskagaz dantzan egiteko eskubidea ematen zion zeroanari. Horrela, neskak ere gustoko izanez gero, harreman eder baten hasiera izan zitekeen edota dantzaldi bat edo beste elkarregaz egin eta bakoitzak bere bidetik jarraitzen zuen.

Bitxia da konturatzea, zelan garaiak, formak, lekuak eta testuinguruak hainbeste aldatu arren, gizon eta emakumeen arteko harremanak horren finko bere horretan dirauten.

Sasoien aldaketa

Frankismoaren amaierarantz, Euskal Herria Europara zabaldu, industrializatu eta dirua sartzen hasi zen heinean, joerak ere aldatzen hasi ziren. Apurka-apurka tabernak eta dantzaleku handiak tokia jaten hasi zitzaizkien plazei eta erromeriei. Gutxika-gutxika, erromerietan instrumentu bat jotzen zuten artistek taberna eta dantzalekuetako musika aparatu eta DJ berrietan aurkitu zuten lekukoa.

Eskualdeko herrietan ere, taberna bereizgarri batzuk bezero ugari erakartzen hasi ziren. Ondarroan, 34 eta Antzomendi lehenengo eta Ametza hurrengo; Lekeition, Kabaua eta Jai Klub; Markina-Xemeinen La Amistad eta Kiss; Mutrikun, Venecia, Kai eta Mamu. Hasieran, dantzaleku horiek erromerien alternatiba modura agertu ziren.

Jaiaren planteamendua mantendu egin zen, domeka arratsaldeetan irteten jarraituz, baina dantzaleku horiek lekuen eta musikaren aldaketa ekarri zuten. Asko ziren erromerien jai estiloagaz apurtu eta beste era bateko parrandak bilatzen zituzten gazteak, eta taberna eta dantzalekuek erantzuna ematen zieten behar horri.

Bide horretatik, lan orduak malguago eta pentsamoldeak irekiago egin ahala, gazte askok zapatu gauetara pasatu zuten parrandarako momentua. Eta ez bakarrik gauetara. Ohitura hartzen hasi ziren arratsaldez lagunekin irten, poteoa egin, pintxoak jan eta goizaldera arteko parrandak botatzeko. Jendea nahikoa mugitzen zen, eta Ondarroa, Lekeitio eta Markina-Xemein moduko herriak giro handiko bilgune bihurtzen ziren asteburuero. Gaur egungo eredura hurbiltzen hasita zeuden garai hartan.

Baina urteekin, asteburuetako giroak beherakada handia jasan duenaren ideiagaz bat datoz gehienak. Beharbada, alkoholemia kontrolak, lokalen efektuak, alkoholaren garestitze basatiak, beste zaletasun batzuk eskuragarriago izateak ¬eskiatzea, bidaiatzea...¬ eta antzeko zenbait faktorek zerikusia izango dute gainbehera horretan. Aldaketa, behin- tzat, egon da. Garaiak ere aldatzen doazen erakusgarri. Hemendik aurrera zer etorriko den, ezin jakin. Ezin jakin noiz eta non izango diren parrandak, baina era batera edo bestera jendeak parrandak botatzen jarraituko du.