Osasuna eta Askatasuna

XX gizaldi hasieran idatzittako testu honetan fibromialgixian sustraixak ulertzeko pistak topatuko doguz. “Papalagittarrak” liburutik etaratakua da; bertan, Polinesiako biztanle batek New York-en denporaldi bat egin eta gero, herrikidiei gizon zurixan munduan barri emoten detze.

"Gizon zurixak gu ulertu ezin dogun gauza bat maitte dabe gartsuki: denporia. Oso gauza serixua da eurendako, eta egunsentittik illunabarrera sartzen dan denporia be ez da nahikua eurendako. Jangoikuari errespeto gitxi erakutsiz, egun bakotxa zatittan ebaten dabe, gu frutia matxetiakin ebaten dogun legez. Hau gai izugarri konplikatua dozue, eta neuk be ez dittudaz ondiok ñabardura sutillenak ulertu; ez dot nahi-eta denpora larregi galdu halako tontokerixak ikertzen. Baiña gizon zurixandako garrantzi itzala dauka. Gizon, andra eta umiak traste txiki bat daroie taparroietan, metalezko kate baten puntan, zamatik txintxilizk edo eskumuturrian. Traste horrek ordua esaten detze uneoro. (...) Seguraski gaixotasunen bat izango da: gizon zurixari zeozer egitteko gogua etortzen jakonian, adibidez: eguzkipian ibilli, edo txalupan ibaittik, edo emaztiakin maittasuna egin, ez dau egitten denporarik ez dabelako topatzen. Eta topatzen dabenian, ez daki zer egin denpora horretan, edo nekatuegi dago. Beti lagatzen dittu gauzak bixarko, gaur denporarik ez daukalako. (...) Gizon zurixak baliabide guztiak jartzen dittu denporia luzatzeko: ura, sua, ekaitzak eta oñastuak erabiltzen dittu orduak nasaitzeko. Burdiñazko kurpillak darabixez hankapian, eta hegaztaran berba egitten dabe, denporia irabazteko. Eta ¿zertarako hainbeste neke? ¿zer egitten dau gizon zurixak irabazittako denpora horrekin? Ez dot lortu jakitzia, baiña euren berba eta keiñuei erreparatuta, uste eze Jangoikuakin berakin afaltzeko geratuta dagozela...”