Osasuna eta Askatasuna

Gaurko Hitzan argitaratu biharreko publierreportaia

***

Oporraldiaren ostean, indarberrituta dator lanera Oier Gorosabel. Abuztuaren 4-tik aurrera, FisioLanTaldeko zentruetan pasatuko ditu osteopatia eta fisioterapia kontsultak.

Opor luzeak aurten, ezta Oier?
Ia-ia eskolako umeenak lakoxeak! Ekainean koba batean hezurra hautsita bajan egon nintzen; Uztailean berriz, oporretan: semetxo berria etorri zaigu eta ongi etorria eman behar zitzaion!. Hile biren ostean lanean hasteko desiatzen nago; gauza ederra da hori gero...

Besteok oporretan gaudenean lan egingo duzu.
Hala egiten dugu beti; lankideok oporrak txandaka hartuta, kontsultak uda osoan zabalik izaten ditugu. Gainera, niri Abuztuko lan-giroa bereziki gustatzen zait: oso hile lasaia da.

Urte osoa lanean pasatu duenarentzat ongi beraz.
Bai, urte osoan etorri ezin izan denak orain aprobetxatzen baitu etortzeko. Bueno, denak ez: etxekoandre batzu urte osoan lana egin, eta orain lan bikoitza egiten dute etxea jentez beteta dutelako.

Horixe da marka!
Horraitiok! Eta denak oporretan egonda. Ni etxekoandre banintz, etxeko lanetan jarriko nituzke denak; edo bestela kalera bidali ogitartekoa jatera.

Hiru kontsultetan egoten zara, ezta?
Bai. Neuk egiten ditudan tratamenduak globalak direnez, pazienteak ez dira egunero etorri behar izaten eta horregaitik txandaka egon naiteke Markinan, Mutrikun eta Ondarroan.

Ba najoiak pizkaka errekuperatzen. Parterik txarrena Anek hartu bazeban be, nik tute ona hartu najuan. Egun bi pasau jittuadaz ondo-antzian paratzeko, nekia dala eta.

Partua neretako barixakua 7.30etan hasi zan, David eta Raquel matronak etxera heldu ziranian, horrengaittik kontau jittuadaz 34 ordu. Baiña Anek errazoia jaukak: partua aurreko eguneko gabietik hasi bihar gaittuk kontatzen, Ane gaba guztia kontrakziñuekin esna pasau zebanetik hain zuzen be. 50 ordu pasau egin dittu lo egin barik nere emazte txikixak.

Idatziz motzian jarri bihar, baiña oso oso luzia egin jatan dana. Lehelengo Raquel eta Davidekin etxian, ondo baiño hobeto, Aneri laguntzen eta erditzia ia bide normaletik zoian edo ez kontrolatzen. Zelako txarto pasau zeban nere emaztiak. Berari miñak alibixatziarren gauzak egitten gentsan, baiña tamañuan eze, umiak urtetzeko kontrakziño senduak bihar dittu, eta ez eurak baretzia. Nik yerba matiari tiraka, eta matronak fresko: harrigarrixa jatan zela eguazen ohian etzinda esna, luak hartu barik. “Gure biharra da” ziñuen. Eta eskerrak. Bihar gehixena zapatu goizetik aurrera izan zan: Anek aurreko gaba osuak lo egin barik, oso nekatuta jeguan eta miñekin lo egin ezinda. Bañeran sartu zan eta ur berotan 4 bat miñutuko lo-jaruak egitten zittuan, kontrakziño eta kontrakziño artian. Halan enpalmau zittuan 40-45 minutu egunian zihar, ¡gitxienez haxe!.

Gaba guztian animoz beteta egon nintzuan. Zapatu goixian jaixoko zala mentalizauta najenguan, etxe goxuan, lagun artian... Ane zaindu, liburua irakorri, intendentzixia eruan, jatekua prestau eta serbidu... Gero ederto derrunbauko jatazen ustiak.

Cervix-ak 10 zentimetro dilatau bihar izaten jittuk umiak umetokittik alura pasatzeko. Zapatuan zihar hasi ziran neurtzen, eta 4 zentimetroko dilataziñua emon juan. Albiste ona zuan. Dilataziño hau –kontrakziñuekin egitten dana.- izaten dok erditzian parterik luzena, eta hobe izaten dok ahal dan gehixena etxian trankil egittia, norberak nahi daben posturetan eta lagun-senidien konpañian. Halan be, orduak pasau eta pasau, eta 4 zentimetruak ez zittuan haunditzen. Zapatu eguardirarte aguantau genduan: Ane oso nekatuta jeguan eta alperrik sufritzen ziharduala konbentzidu giñan; matronak Kruzetaraiñok lagundu zeskuen.

Nik orduan bajoi haundixa izan najuan. Ordurarte neu nintzuan umia ospittalian edo etxian eukitziari garrantzirik emoten ez zetsana, eta Ane zuan etxian erditzeko ilusiño gehixen zekana. Gauzak zelan zetozen ikusitta, asko zaindu genduan Ane, ez zeixan pentsau ospittalera juatia frakaso bat zanik, etxian egindako biharra alperrik zanik. Anek Kruzetara juatia erabagi zebanian, teorikoki dana ondo jeguan; ordaun neuk jo najuan beheia, paradojicamente. Azkenian neuri be, antza, egitten jestan ilusiño haundixa umia etxian eukitziak, eta kostau egin jatan hala izango ez zala onartzia. Frustraziño hau, baiña, hutsian geratu zuan gertakari osuen artian, azucarillua itxasuan legez. Biajia eskasa izan najuan. Ez Anengaittik: kontrakziñuak eta orruak 5 minututik behiñ baziran be, bixok genkixan situaziñua ez zala grabia eta nasai genguazen alde horretatik. Neu nenguan txarto; neuk neukan lehen aittatutako frakaso sentsaziño hori, eta horrek izugarri izorratzen ninduan, bai bait nekixan ospittalera juatia zala momentu horretan Anendako eta umiandako onena, eta trauma gitxien sortuko zebana. Barruko konflikto hau, 34 orduko lo faltia, eta Anen aurrian sendotasuna erakutsi biharrak biajia oso desatsegiña egin jestan.

Behiñ Kruzetan, bigarrengo planora pasau nintzuan. Nere papela boltsa-eruataille zombi izatera mugatu zan, eta eskerrak Raquel eta Davidek hartu zebela situaziñuan arduria. Errejistrua, pasillo haundixetatik igarixa, medikuei eboluziñuan barri emotia, itxarongeletako egotaldixetan laguntzia, dilataziño gelaraiñok. Hantxe emon gentsen agurra matronei, eta Kruzetako pertsonalan eskuetan geratu giñuazen. Zapatuan 19.30ak aldia izango zuan.

Behiñ dilataziño gelan, lehelengua anestesixia izan zuan. Horrekin bakarrik Anek hartu zeban atsedena ikaragarrixa izan zuan: parto naturalian, kontrakziñua etortzen dan bakotxian emakumia esnatu egin bihar izaten dok, eta azken orduetan 3-4 minutuan behiñ zittuanez... tente be lotan geratu nahi eta eziñian jeguan. Anestesixiakin lo seko geratu zuan ordu pare batez, eta horren ostian askoz be deskantsatuago esnatu. Orduak luze jo juen baiña. Kontrakziño gitxi zittuala eta, oxitociniakin gehittu jittuezen, gitxi gora behera minutu bakotxian behiñekuak ipiñi arte. Horrekin dilataziñua osatzeko esperantzia jeguan: handik ordu pare batera egindako neurketan, pozik ikusi genduan 8 zentimetrotara allegau zala.

Bittartian, Anek atseden hartzen zeguala ikusitta, ni be apur bat errelajau nintzuan eta lo egitten saiatu. Aulketan milla postura saiatuta be (erdi etzinda, siesta sozialistiana...) ezin konpondu eta komunian lotan amaittu najuan, bizkarra losan eta hankak aulka gaiñian ipiñitta. Hori bai, ekipua zetorren bakotxian (orduan behiñ, gitxienez) tente jarri eta gelatik kanpora urten bihar izaten nintzuan. Ahal zana, minuto batzu lo egin eta gerorako deskantsauago egotiarren.

Orduak assssstiro pasau zittuan, eta gauza asko egongo litzakez esateko: kateter epiduralak urten, begixak erreta elektro-cardio-miografuari begira, alkartasuna, negarra, orduak pasau eta pasau eta cervixa 8 zentimetrotan geldi... Azkenian talde medikuak –nere UEU’ko ikasle izandako bat buru- zesareia proposatu eta guk baietza emon, lehen bait lehen amaitzeko gogoz...

Erditze saillekuak oso atsegin jokatu juen gurekin. Danak sentsibilidade haundiz, guri kaso eginda –urgentzixa zerbitzu batek lagatzen daben neurrixan-, gauzak bihar dan moduan azalduta... Nikola jaixo eta amari segiduan erakutsi, haxe josten zeguazela aittan eskuetan laga, eta ahal besain laster hirurok trankil laga observaziñoko box batian. Zeruan, amesgaiztua pasau eta.gero...

Domekan 8.00ak aldian igo ginttuen bost egunian zihar bigarren etxe izango genduan gelara. Egun bi umiandako, eta hiru gehixago amandako. Titi eta Esneketan Masterra etaratzeko oso ondo etorri jakun behintzat. Ba jaukak bere zera-eta, ordu luzietan probau genduan legez.

Azkenian, etxera etortzeko gogo ikaragarrixak. Ospittaleko jentiak bikain tratau arren, ulertzekua. Eta honutzko biajia, eta hirurok bakarrik egoteko gogua, eta...

Harañegun, Uztaillak 17, David eta Raquel matronen azkenengo bisittia jaso genduan etxian. Pozik gagozak eurak kontratau izatiaz, eta ez gaittuk damutzen ordaindutako 1400 euruekin. Juan dan 3 hillian beti izan juagu nora deittu, gaba eta egun; denpora guztian gertatu zeikian gauzen jakiñan gaiñian egon gaittuk. Egoerian kontrola norbere eskuetan. Korputzan erritmuak errespetatzen ikasten. Partua hasi zanian, etxian pasautako lehelengo 14 orduak gogorrak baiña ederrak izan zittuan, biharbada Anek eta bixok alkarrekin pasautako ederrenak, eta Raquel eta David gure zaindari diskretuak izan zittuan, eta emoten zeskuen seguridadia ezin dok diruaz erosi. Nere emazte txikixan adore miresgarrixan lekuko izan nok (“surtan jartzian probatutzen da nolakoa den eltzia”) eta pozik najagok buru belarri laguntzeko aukeria izan dotelako. Estuasunak alkarrekin pasatziak lotzen jok gehixen, eta zentzu horretan edozein papel edo ritual baiño senduago lotu gaittuk Ane eta bixok, eta matronak izan dittuk gure “abade laikuak”.

Uztaillak 18xan emon jok Nikolak bere lehelengo pasio lekitxarra. Begixak zabal-zabalik bixok, hor hasi gaittuk umeologixian bidietan zihar ibiltzen.

AKTUALIZAZIÑUA: Anen bertsiñuan dana ez zan izan hain larrosa kolorekua. Kejak dakaz epiduralakin harreta gitxi izan zebela -anestesia barik geratu zan- eta bihargin batzu modu zazkarrian erantzun zetsela bere kejei. Dana dala "beheko" parteko (erditze gelak) asistentzixian errekuerdo hobia daka. "Goixan" (ospitalizaziñua) arazo gehixago izan zittuan, edoskitzia zala eta hango bizimoduan stressakin. Berak nahi badau, kontauko dau -oiñ ez daka denpora askorik...-.

Interesgarrixa Beatrijs Smulders eta Mariel Croon'en liburu hau. Biharrian askotan tratatzen juaguz emakume haurdunak, ume txikixak eta haurdunaldi osteko errekuperaziñua. Halan be, erditzian bertan gertatzen dirazen fenomeno fisikuak ezagutzia oso interesgarrixa izan dok: izan be, emakume baten txixa-galtziak tratatzian oso lagungarrixa gertatzen dok izandako desgarro eta gorabeheren barri zihetza izatia. Profesional aldetik beraz, askoz hobeto enfokau lajeikek pre eta post etapen tratamendua.

Bestalde, etxian datozen egunetan izango dogun karnabalan aurrian benetan lagungarrixak dittuk hamengo azalpenak. Oso oso exhaustibua dok fenomenuen deskribapena, gertatu leikezen aukerak, arazuak eta edertasunak azaltzerako orduan. Eta gaiñera, irakortzeko dibertigarrixa, horrekin asko irabazten jok didaktika maillan be. Eta tira: oin praktika fasia falta dok.

Gaurko Gaur8 suflementorako idatzittakua.

***

Behin batean, mediku berria heldu zen herri txiki batera. Knock doktore gazteak lelo berezia zuen: «Osasun onekoak, gaixorik daudela ez dakiten pertsonak dira». Denbora gutxian, medikuarenean sekulan egon barik zeuden nekazari sendoak zerbitzu medikuen kontsumitzaile sutsuak bihurtu ziren. Gaixoak kontsultan pilatzen hasi zitzaizkion, eta guztiak artatzeko osasun etxe eder eta handia eraiki zuen, inguru hartako bizimodu lasaiari astinaldi ederra emanda. Dendak, ostatuak, zerbitzuak... nonahi loratu ziren eta eskualde osoko ekonomia suspertu zen.

Knock doktorerik sekula ez da egon; aipatutakoa Jules Romainsek 1923an idatzitako antzezlan baten argumentua da: «Knock edo medikuntzaren garaipena». Modu satirikoan, Romainsek osasuna eta negozioa nahastearen arriskuak erakusten dizkigu. Ia ehun urte geroago, Knocken leloa oso hedatua dago osasungintzan: sektoreko enpresek fakturatzen duten dirutzaren zati handi bat beharrezkoak ez diren zerbitzuetatik dator.

Loditasuna, azaleko zimurrak, ile falta, tristezia, sexu nahieza... ez dira gaixotasunak, pertsona baten bizitzako gorabehera normalak baino. Hala ere, osasun merkatarien helburu nagusi bihurtu dira; eta benetan, industri farmazeutikoa arrakasta handia lortzen ari da prozesu normal horiek gaixotasuntzat hartzean. Knock ustelaren jarraitzaile fidelak diru asko irabazten ari dira arazo horien kontrako botikak salduta. Zer esanik ez garrantzi gehitxoago duten osasun prozesuekin: odolaren tentsioa, diabetesa, sindrome bipolarra, depresioa, osteoporosia... Horiek guztiak aintzat hartzeko arazoak diren arren, publizitateak badaki mezu alarmistak zabaltzen. Zertarako? Beldurraren eraginez botika gehiago saltzeko, jakina.

Prozesu normalak medikalizatzeko joera aberrante horretan markak egunero hausten gabiltza: lotsatia izatea, ikasteko gogo falta, etorkinen Ulysse sindromea, senide bat hil osteko tristezia, bikotearekin banatzea, emakumeen hileroko umore aldaketak... patologikotzat hartzen hasiak gara eta noski, horiek tratatzeko botikak ekoizten ari dira; gero eta gehiago saltzen dira gainera, bai behintzat gure lehenengo mundu zibilizatu honetan.

Publizitatea diogunean ez dugu ahaztu behar kazetarien papera. Titular ikusgarrien gosez, askotan kontrastatu gabeko informazioak argitaratzen dituzte, nahita ala nahi gabe laborategien marketin sailetako aliatu onenak bihurtuta. Artikulu alarmistek botiken salmentak ikaragarri jasotzen dituzte osasunaren azokan, eta zer esanik ez satanizazio kanpainek. Esate baterako, herritar gehienendako kolesterola Infernuko Patxi baino txarragoa bihurtu da urteetako propaganda kanpaina mediatikoen ondorioz. Gehiegizko beldur hori probestuz, kolesterol mailak jaisteko jaki eta edari bereziak etengabe promozionatzen dira, botika natural eta artifizialez gain. Dietetikoki hori guztiz zalantzazkoa da, ez baitago frogatuta kolesterol mailaren jaisteak heriotzak ekiditen dituenik. Hori gutxi balitz, tratamendu proaktiboak bizi guztirako kondena bihurtzen dira: oraindik gaixorik ez zaudenez, ezin duzu jakin noiz zauden sendatuta eta, beraz, tratamendua bizi guztirako bihurtzen da, badaezpada. Beste adibide bat sildenafilo zitratoa dugu: orain dela urte batzuk zakila tentetzeko botika hori sortu zenean, gaixotasun batzuk dakarten sexu arazoei aurre egiteko erabiltzen zen, diabetesean esate baterako. Orain ordea, bere sexu ahalmena gehitu nahi duen edozein gizoni gomendatzen zaio. Enpresa munduan, «merkatu hedapena» deitzen zaio horri.

Osasunari buruzko literatura ere ez da industria makala: gero eta gehiago saltzen dira autolaguntza liburuak eta osasun aldizkariak, publizitate zuzen edo subliminalez beteta. Mila teoria, bizitzeko arau, elikatzeko dietari buruzko argitalpenak aurkituko dituzu apaletan, eta horiek erosteko prest dagoen publiko ugari. Izan ere, ezeren faltarik ez duten aberatsetan ere «Paradisuko Sindromea» deskribatu da, eta bere frustrazio eta huts existentzialean bezero bikainak dira: behar diren botika eta terapia garesti guztiak kontsumitzeko prest baitaude, bere bizitza kalitate maila mantentzeko bada...

Momentuz Knocken dizipuluak pozik daude: herritar askok bere burua gaixotzat jotzea lortu dute eta medikuen kontsultak botika eske dauden pazientez bete dira. Hori baino arrakasta handiagorik? Etika kontuak alde batera utziko bagenitu, industria farmazeutikoaren marketin arduradunek ikerkuntza eta garapen sari guztiak mereziko lituzkete, negozioa handitzen erakutsi duten trebeziarengatik.

Ikuspegi gogaikarri horren aurrean, zer egin? Kazetariek asko lagun dezakete osasungintzako merkatari ustelen goseari eusten: albistearen iturria ezagutzeaz gain, merezi du albiste horrek mesede nori egiten dion frogatzeak. Herritarron partetik, zentzua erabili beharko genuke albisteak eta propaganda bereizteko eta, horrez gain, jaramon gutxiago egin beharko genioke irrati, telebista edo kazetei eta gehiago norbere medikuari.

Fibromialgia diagnostikua jaso badozu, edo lehen aittatu doguzen sintoma “ezaugarri” hórretan zure buruan erretratua ikusi badozu, ez estutu. Jakin arazo sakon (baiña ez larri) bat daukazula, urte luzietan inkubatutakua, eta berau konpontzia ez dala izango hille batetik bestera. Prozesu hortan, osasun profesionalok lagungarri izango gara eta egin kasu zure medikuen aholkueri, jakiña. Baiña ez ahaztu sekulan: osatu, zu zeu osatu biharko zara. Zeu bakarrik. Osasun profesionalok bakarrik lagundu egingo zaittugu.

Fibromialgia diagnostiko baten aurrian, beste edozein gaixotasunian legez, ezinbestekua izango da zure burua ondo ezagutu eta obserbatzia; zure arima barruko munduari begiratzia (desioak, frustraziñuak…) eta zure bizitzan aldatu biharreko gauzak aldatzeko ausarta izatia. Zeure korputz eta goguan ugalak zeuk hartzia, azken fiñian, norbere osasunan arduria iñoren eskutan laga barik.

FIN